راهنمای تخصصی اجرای سازه بتنی

اصول استاندارد میلگرد حرارتی و خاموت‌زنی در سقف

راهنمای جامع ضوابط آیین‌نامه‌ای مبحث نهم، نشریه ۵۴۳، نحوه محاسبه فواصل چیدمان آرماتورهای حرارتی و اجرای استاندارد خم خاموت در تیرها و تیرچه‌ها.

سید مهدی کارپرورفرد بروزرسانی: ۱۴۰۵/۰۶/۰۷ ۵ دقیقه مطالعه
مطابق آخرین ویرایش مبحث نهم مقررات ملی ساختمان و نشریه ۵۴۳
سایز پرکاربرد حرارتیسایز ۶، ۶.۵ و ۸ میلی‌متر
حداکثر فاصله چیدمان۲۵ سانتی‌متر عمود بر تیرچه
زاویه قلاب خاموت۱۳۵ درجه با طول مهاری
گرید مناسب خاموتفولاد انعطاف‌پذیر رده آ۲

خلاصهٔ پاسخ

میلگرد حرارتی در سقف با هدف مهار تنش‌های ناشی از انقباض، افت بتن و تغییرات حرارتی به صورت شبکه‌ای با فاصله حداکثر ۲۵ سانتی‌متر عمود بر تیرچه‌ها نصب می‌شود. خاموت‌زنی در تیرها و تیرچه‌های سقف نیز وظیفه تامین مقاومت برشی و مهار لرزه‌ای را بر عهده دارد که باید با فولاد آ۲ و اجرای خم استاندارد ۱۳۵ درجه پیاده‌سازی گردد.

نقش و الزامات اجرایی میلگرد حرارتی در سقف‌های تیرچه بلوک و بتنی

در ساعات اولیه پس از بتن‌ریزی سقف، واکنش شیمیایی هیدراتاسیون و تبخیر آب آزاد باعث ایجاد پدیده افت و جمع‌شدگی در بتن می‌گردد. میلگردهای حرارتی به عنوان آرماتورهای توزیع‌کننده تنش عمل کرده و مانع از گسستگی و تشکیل ترک‌های عمیق در لایه بتن پوششی روی یونولیت یا بلوک می‌شوند.

طبق استاندارد، این میلگردها معمولاً از کلاف سایز ۵.۵ تا ۸ میلی‌متر انتخاب شده و در جهت عمود بر محور طولی تیرچه‌ها گسترده می‌شوند. اتصال محکم این مقاطع با سیم آرماتوربندی به خرپای تیرچه و استفاده از اسپیسر مناسب برای قرارگیری در یک‌سوم بالایی بتن دال، پیش‌شرط عملکرد یکپارچه دیافراگم صلب سقف است.

جدول مشخصات فنی، سایزها و فواصل استاندارد آرماتوربندی سقف

بر اساس نشریه ۵۴۳ و مبحث نهم مقررات ملی ساختمان، حداقل درصد فولاد حرارتی بر اساس نوع میلگرد مشخص می‌شود. اگر از میلگرد ساده یا آجدار با تنش تسلیم پایین استفاده شود، مساحت مقطع بیشتری نیاز خواهد بود، در حالی که استفاده از میلگرد آجدار بهینه‌تر است.

جدول زیر مقادیر و فواصل مجاز آرماتوربندی و خاموت‌گذاری را در اجزای مختلف سقف سازه نشان می‌دهد:

المان ساختمانیسایز میلگرد استانداردضابطه اجرایی و فاصله مجاز
میلگرد حرارتی متعامد (عمود بر تیرچه)سایز ۶ الی ۸ میلی‌مترفواصل منظم حداکثر ۲۵ سانتی‌متر
میلگرد حرارتی موازی تیرچهسایز ۶ الی ۸ میلی‌مترفواصل منظم حداکثر ۵۰ سانتی‌متر
خاموت تیرهای اصلی باربر سقفسایز ۸ الی ۱۲ میلی‌مترگرید آ۲ با قلاب ۱۳۵ درجه و طول مهاری
حداقل ضخامت بتن رویه سقفضخامت بتن دالحداقل ۵ سانتی‌متر بر روی یونولیت
۲۵سانتی‌متر (حداکثر فاصله حرارتی)
۱۳۵درجه (زاویه استاندارد قلاب)
۵سانتی‌متر (حداقل پوشش بتن رویه)

مرجع ارقام: مبحث نهم مقررات ملی ساختمان و نشریه ۵۴۳ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور.

اصول خاموت‌زنی استاندارد در تیرها و تیرچه‌های سقف

خاموت‌زنی مناسب در تیرهای قاب پیرامونی سقف و شناژها، نقش حیاتی در جلوگیری از گسیختگی ناشی از برش و مهار جانبی میلگردهای طولی ایفا می‌کند. اجرای صحیح فواصل خاموت‌ها به ویژه در نواحی بحرانی نزدیک ستون‌ها که تمرکز تنش برشی بالاست، اهمیت دوچندانی دارد.

در ساخت خاموت باید منحصراً از فولادهای با شکل‌پذیری بالا مانند رده آ۲ (آج۳۴۰) استفاده شود تا هنگام خم‌کاری دچار آسیب متالورژیکی نشوند. همچنین امتداد قلاب خاموت‌ها باید به داخل هسته مرکزی بتن با زاویه ۱۳۵ درجه چرخانده شود تا در تکان‌های شدید زلزله پوشش بتنی مانع باز شدن آن گردد.

خطای بحرانی در آرماتوربندی سقف

پا خوردن میلگرد حرارتی و استفاده از خاموت ۹۰ درجه

اگر میلگردهای حرارتی بر اثر رفت‌وآمد کارگران به کف قالب یا یونولیت بچسبند، عملاً کارایی خود را از دست داده و سقف بعد از بتن‌ریزی دچار ترک‌های سراسری خواهد شد. همچنین بستن خاموت با زاویه خم ۹۰ درجه موجب فروریزش برشی تیر در بارهای لرزه‌ای می‌شود.

خوابیدن میلگرد روی یونولیت و حذف پوشش اجرای خم خاموت ۹۰ به جای ۱۳۵ درجه استفاده از میلگرد شکننده آ۳ برای خاموت

سوالات متداول

خیر، به هیچ وجه مجاز نیست؛ میلگرد حرارتی وظیفه مهار ترک‌های جمع‌شدگی بتن و یکپارچه‌سازی عملکرد دیافراگم سقف را بر عهده دارد و حذف آن تخلف ساختمانی محسوب می‌شود.
معمولاً از سایز ۶ یا ۸ استفاده می‌شود و حداکثر فاصله در جهت عمود بر تیرچه‌ها ۲۵ سانتی‌متر و در جهت موازی تیرچه‌ها ۵۰ سانتی‌متر است.
میلگرد رده آ۲ دارای درصد تغییر شکل و انعطاف‌پذیری بالاتری است که در زمان خمش ۱۳۵ درجه دچار ترک‌خوردگی موضعی و شکست ترد نمی‌شود.
س

سید مهدی کارپرورفرد — کارشناس فنی زرین‌آهن

مشاور ارشد آهن‌آلات ساختمانی با تخصص در تحلیل استاندارد مقاطع فولادی، نظارت بر متره و بهینه‌سازی آرماتوربندی سازه‌های بتنی در استان فارس.

برای استعلام قیمت روز کلاف حرارتی و مشاوره خرید تماس بگیرید

زرین‌آهن — شیراز، بلوار امیرکبیر، مجتمع حافظ