راهنمای تخصصی اجرای سازه بتنی

اصول استاندارد میلگرد حرارتی و خاموت‌زنی در دال بتنی

بررسی جامع ضوابط مبحث نهم مقررات ملی ساختمان در محاسبه سایز، فواصل چیدمان آرماتور حرارتی، خم استاندارد خاموت و جلوگیری از ترک‌خوردگی دال بتنی.

سید مهدی کارپرورفرد بروزرسانی: ۱۴۰۵/۰۶/۰۵ ۵ دقیقه مطالعه
مطابق آخرین ویرایش مبحث نهم مقررات ملی ساختمان و استاندارد ملی ۳۱۳۲
سایز استاندارد حرارتیسایز ۵.۵ تا ۱۰ میلی‌متر
حداکثر فاصله آرماتور۲۵ سانتی‌متر یا ۵ برابر ضخامت
زاویه خم خاموت۱۳۵ درجه با طول مهاری
گرید مناسب خاموتفولاد انعطاف‌پذیر آ۲ (آج۳۴۰)

خلاصهٔ پاسخ

میلگرد حرارتی در دال بتنی و سقف تیرچه بلوک برای مقابله با تنش‌های ناشی از جمع‌شدگی (افت یا شرینکیج) و تغییرات دما تعبیه می‌شود و باید در فواصل حداکثر ۲۵ سانتی‌متر در جهت عمود بر تیرچه‌ها کار گذاشته شود. خاموت‌زنی نیز وظیفه تامین مقاومت برشی و مهار آرماتورهای طولی را بر عهده دارد که طبق ضوابط آیین‌نامه باید با استفاده از فولاد آ۲ و خم انتهایی ۱۳۵ درجه اجرا گردد.

نقش سازه‌ای و الزامات فنی میلگرد حرارتی در دال بتنی

بتن در روزهای ابتدایی هیدراتاسیون و همچنین در طول فصول مختلف سال دچار جمع‌شدگی و انقباض حرارتی می‌شود. این پدیده در صورت نبود آرماتورهای کافی، تنش‌های کششی مخربی در دال ایجاد کرده و موجب پیدایش ترک‌های سراسری و کاهش یکپارچگی دیافراگم سقف می‌گردد.

آرماتور حرارتی که عموماً از سایزهای ۶، ۸ یا ۱۰ انتخاب می‌شود، این تنش‌ها را جذب و پخش می‌کند تا از گسترش ترک‌ها به داخل بتن ممانعت به عمل آید. استفاده از شبکه آماده مش فولادی یا چیدمان منظم میلگرد کلاف و شاخه به صورت شبکه‌ای عمود بر جهت باربری تیرچه‌ها، راهکار استاندارد و ضروری در سقف‌های بتن آرمه است.

ضوابط آیین‌نامه‌ای و جدول فواصل و سایزهای مجاز آرماتوربندی

طبق الزامات مبحث نهم مقررات ملی ساختمان، حداقل مساحت مقطع میلگردهای حرارت و جمع‌شدگی بر اساس رده مقاومتی فولاد تعیین می‌گردد. فاصله میلگردهای حرارتی از یکدیگر نباید از ۵ برابر ضخامت دال بتنی یا حداکثر ۲۵ سانتی‌متر در سقف‌های تیرچه بلوک تجاوز کند.

رعایت پوشش بتنی (کاور) با اسپیسرهای استاندارد و بستن صحیح گره‌های مفتولی، موقعیت آرماتور را در یک‌سوم بالایی ضخامت دال حفظ کرده و مانع فرورفتن میلگرد به کف سقف در زمان بتن‌ریزی می‌شود.

المان سازه‌ایسایز میلگرد مجازضابطه اجرایی و فاصله استاندارد
میلگرد حرارتی دال یک‌طرفه۶ الی ۸ میلی‌مترحداکثر ۲۵ سانتی‌متر عمود بر راستای تیرچه‌ها
میلگرد حرارتی دال دوطرفه۸ الی ۱۰ میلی‌مترمحاسبه در دو جهت متعامد با فاصله حداکثر ۳۰ سانتی‌متر
خاموت تیرهای رابط و دال۸ الی ۱۲ میلی‌مترگرید آ۲ (آج۳۴۰) با زاویه خم انتهایی ۱۳۵ درجه
پوشش بتنی روی آرماتور حرارتیضخامت کاور استانداردحداقل ۲ سانتی‌متر از سطح نهایی بتن سقف
۲۵سانتی‌متر (حداکثر فاصله)
۱۳۵درجه (زاویه خم خاموت)
۰.۰۰۱۸حداقل نسبت سطح فولاد به بتن

بر اساس مبحث نهم مقررات ملی ساختمان؛ در صورت استفاده از فولاد آج۳۴۰ (آ۲)، حداقل نسبت سطح مقطع میلگرد به سطح مقطع بتن برابر با ۰.۰۰۱۸ است.

اصول خاموت‌زنی مهندسی و نکات اجرایی دال و تیرهای پیرامونی

خاموت‌زنی بخش جدایی‌ناپذیر سیستم باربر جانبی و مهار نیروهای برشی ناشی از زلزله در المان‌های مرزی دال و تیرها است. خاموت‌ها علاوه بر تحمل کشش قطری ناشی از برش، از کمانش زودرس آرماتورهای طولی تحت بارهای فشاری سنگین جلوگیری به عمل می‌آورند.

اجرای قلاب خاموت با زاویه استاندارد ۱۳۵ درجه و طول مهاری حداقل ۱۰ سانتی‌متر (یا ۶ برابر قطر میلگرد) الزامی است. قرار دادن قلاب‌های خاموت به صورت یک‌درمیان در گوشه‌های مختلف تیر و مهار کامل دال در لبه‌ها، ضامن شکل‌پذیری سازه در بارهای رفت و برگشتی زلزله خواهد بود.

اشتباهات پرتکرار اجرایی کارگاه

قرار گرفتن میلگرد حرارتی در کف دال یا حذف خاموت‌های مرزی

پاخوردن میلگردهای حرارتی حین عملیات بتن‌ریزی و چسبیدن آن‌ها به یونولیت یا بلوک، میلگرد را از عملکرد کششی خارج کرده و منجر به ترک‌های شدید سطحی می‌شود. همچنین خم ۹۰ درجه به جای ۱۳۵ درجه در خاموت‌ها باعث باز شدن ناگهانی خاموت تحت نیروهای لرزه‌ای خواهد شد.

عدم استفاده از اسپیسر و چسبیدن به یونولیت اجرای خم خاموت با زاویه ۹۰ درجه استفاده از میلگرد آ۳ شکننده در ساخت خاموت

سوالات متداول

میلگرد حرارتی برای مهار تنش‌های کششی ناشی از جمع‌شدگی بتن و تغییرات دمایی تعبیه می‌شود و مانع از پیدایش ترک‌های عمیق و از هم گسیختگی دیافراگم سقف می‌گردد.
فاصله مجاز میلگردهای حرارتی طبق آیین‌نامه نباید از ۵ برابر ضخامت دال بتنی یا حداکثر ۲۵ سانتی‌متر در سقف‌های تیرچه بلوک تجاوز کند.
خم ۱۳۵ درجه با طول مهاری کافی، انتهای خاموت را به داخل هسته بتن می‌فرستد و مانع از باز شدن خاموت و فروریزش برشی عضو بتنی در زلزله می‌شود.
س

سید مهدی کارپرورفرد — کارشناس فنی زرین‌آهن

مشاور ارشد انتخاب و خرید مقاطع فولادی ساختمانی با بیش از یک دهه تجربه در آنالیز استانداردهای آرماتوربندی و بهینه‌سازی آهن‌آلات پروژه‌های عمرانی در شیراز و جنوب کشور.

برای مشاوره انتخاب مقاطع، استعلام قیمت روز و ثبت سفارش تماس بگیرید

زرین‌آهن — شیراز، بلوار امیرکبیر، مجتمع حافظ